Thực trạng du lịch Tam Đảo: Vì sao du khách vội vã rời đi khi hoàng hôn?

Cách Hà Nội khoảng 80km, Tam Đảo từng được mệnh danh là “nữ hoàng du lịch” của miền Bắc, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước nhờ khí hậu mát mẻ quanh năm. Tuy nhiên, những năm gần đây, khu du lịch này rơi vào tình trạng vắng vẻ, khiến nhiều người đặt câu hỏi: Vì sao khi mặt trời khuất bóng, du khách lại vội vã rời đi?

Nhà hoang, đất hoang, công trình xuống cấp

Khu du lịch quốc gia Tam Đảo có diện tích 10.723ha, bao gồm các xã thuộc tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), nay là xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ với diện tích tự nhiên 79,2km². Theo sắp xếp đơn vị hành chính, thị trấn Tam Đảo cũ nay thuộc Thôn 1 và Thôn 2 của xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ. Từng được vinh danh là “Thị trấn điểm đến hàng đầu thế giới”, nhưng hiện nay, diện mạo của khu du lịch này đang có sự phân hóa rõ rệt.

Trong khi khu vực trung tâm với vườn hoa và các khách sạn sang trọng vẫn giữ được sức hút, thì càng lên cao, du khách càng dễ bắt gặp cảnh tượng hoang tàn của hàng chục ngôi nhà và khu đất bỏ hoang. Sự phát triển tự phát, thiếu kiểm soát đã khiến kiến trúc tổng thể bị phá vỡ, trở thành nguyên nhân chính khiến lượng khách suy giảm.

Nhiều công trình xuống cấp nghiêm trọng đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) liệt kê, điển hình như:

• Công trình 4 tầng và phụ trợ của Viện Địa chất và Địa vật lý biển.
• Dãy nhà cấp 4 bỏ hoang và công trình phụ trợ của Trường đại học Khoa học Tự nhiên.
• Các khu đất trống của Viện Dược liệu và diện tích bỏ không của Viện Công nghệ sinh học.
• Khu đất của Công đoàn Bộ Ngoại giao.
• Đài Truyền hình Việt Nam có các dãy nhà làm việc và khu nghỉ dưỡng hư hỏng, cùng hai khu đất (768m² và 1.130m²) không còn khả năng khai thác, hiện đã bàn giao cho địa phương.

Bên cạnh đó, nhiều công trình tư nhân cũng rơi vào cảnh dang dở do vướng mắc pháp lý, quy định phòng cháy chữa cháy hoặc chậm tiến độ chuyển đổi mô hình kinh doanh. Việc thiếu quy hoạch chi tiết 1/500 từ năm 2018 khiến nhiều chủ sở hữu không thể chuyển đổi mục đích sử dụng đất, dẫn đến lãng phí quỹ đất trong khi thị trấn vẫn thiếu bãi đỗ xe, chợ và các khu vui chơi công cộng.

Tìm giải pháp khôi phục du lịch Tam Đảo

Thực trạng sử dụng đất kém hiệu quả đã trở thành rào cản lớn. Trong 5 năm qua, Tam Đảo chỉ đón hơn 1,2 triệu lượt khách, trung bình 240.000 lượt/năm, chưa bằng 10% lượng khách tại Sa Pa hay Bà Nà Hills. Năm 2024, trong tổng số 418.340 lượt khách, chỉ có 135.815 lượt khách lưu trú qua đêm, cho thấy phần lớn du khách chỉ ghé thăm trong ngày.

Mức chi tiêu trung bình của du khách tại đây khá khiêm tốn, khoảng 410.000 đồng/người. Dù có tới 203 cơ sở lưu trú với 3.200 phòng, công suất sử dụng vẫn rất thấp.

Để phục hồi du lịch, các cơ quan chức năng đã đưa ra nhiều kiến nghị:

• Yêu cầu các đơn vị như Viện Công nghệ sinh học, Viện Dược liệu, Trường đại học Khoa học Tự nhiên, Công đoàn Bộ Ngoại giao sớm lập phương án sử dụng đất hiệu quả hoặc thu hồi, đấu giá nếu không có kế hoạch khả thi.
• Viện Địa chất và Địa vật lý biển cần phối hợp tổ chức các tour du lịch trải nghiệm địa chất.
• Tỉnh Phú Thọ cần sớm phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 và thanh tra toàn diện việc sử dụng đất của các doanh nghiệp, cơ quan.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tam Đảo, ông Trần Anh Tú, nhấn mạnh quan điểm không thu hút thêm nhà đầu tư mới do mật độ xây dựng đã cao. Thay vào đó, cần ưu tiên hồi sinh các khu đất hoang thành công viên, bãi đỗ xe, vườn hoa và đầu tư hệ thống xử lý nước thải hiện đại. Việc đẩy mạnh các sản phẩm du lịch đặc thù như trekking, trải nghiệm dược liệu, cà-phê săn mây và nghỉ dưỡng cao cấp thông qua cơ chế hợp tác công-tư được xem là chìa khóa để “đánh thức” tiềm năng của Tam Đảo.

Thông tin thêm: Núi Thiên Thị (hay Thiên Nhị) là một trong 3 ngọn núi cao nhất dãy Tam Đảo với độ cao 1.375m, nơi có khu vực bằng phẳng được gọi là “Chợ Trời”.