Nỗi lo mất dần những vườn nhãn cổ đặc sản tại Vũng Tàu vì đô thị hóa

19/06/2026 Bình Yên

Vườn nhãn đặc sản với giống nhãn cổ xưa lùi bước trước bước tiến đô thị hóa ở Vũng Tàu

Tháng sáu tại Vũng Tàu, khi nắng hè bắt đầu gay gắt cũng là lúc những chùm nhãn bắp cải bước vào giai đoạn ôm trái. Thế nhưng, trái ngược với không khí háo hức chờ thu hoạch như mọi năm, không gian tại khu vực phường 11 năm nay lại trĩu nặng nỗi buồn.

Dự án trường học và khu tái định cư Tây Bắc A3 đang được triển khai, khiến hàng loạt vườn nhãn lâu năm – nơi từng nuôi sống bao thế hệ người dân – buộc phải giải tỏa.

Anh Nguyễn Đăng Quang, một nông dân sở hữu vườn nhãn tại đây, ngậm ngùi chia sẻ: “Ở Vũng Tàu có khá nhiều cây nhãn cổ thụ. Vườn của tôi còn khoảng 15 cây cổ như vậy. Nhìn những cây nhãn tán rộng che bóng mát cả một khoảng trời bị đốn hạ để nhường chỗ cho công trình, xót xa lắm chứ!”.

Hiện tại, vườn nhãn của anh Quang là 1/4 vườn nhãn cổ còn sót lại do không nằm trong diện giải tỏa. Với diện tích khoảng 1ha, anh trồng 6 loại nhãn đặc sản gồm: nhãn bắp cải, tiêu da xanh, tiêu bắp cải, bao công, xuồng cơm vàng và xuồng lai bắp cải.

“Chỉ có nhãn xuồng cơm vàng giá trị thấp nhất, nhưng tôi vẫn để lại vì trái rất to và ngọt”, anh Quang cho biết thêm.

Giống nhãn bắp cải có đặc điểm không giống bất kỳ loại nào khác. Chúng kén đất, chỉ thích hợp với dải đất cát ven biển để cho ra trái có cơm dày, giòn sần sật, cuộn xếp từng lớp như bắp cải và thơm vị mật ong. Tuy nhiên, loại nhãn này rất “đỏng đảnh”, năng suất chỉ bằng 70% so với nhãn xuồng cơm vàng do trái thưa. Quy trình chăm sóc cũng vô cùng tỉ mẩn: phải xịt thuốc canxi để giữ trái, dùng lưới trùm khi trái bằng đầu đũa để chống dơi và côn trùng phá hoại.

Anh Quang chua chát nói: “Chăm sóc cây như con mọn, vậy mà giờ nhiều người phải hạ cây làm củi vì giao mặt bằng cho dự án. Ai có điều kiện thì thuê người bứng cây mang tới đất mới trồng lại như ông Duyệt, còn không thì đành đốn bỏ”.

Cuộc di cư của những gốc nhãn cổ và khát vọng hồi sinh

Trước nguy cơ những gốc nhãn đầu dòng quý hiếm bị đốn hạ, một số nông dân đã tự bỏ tiền túi để thực hiện cuộc “di cư” cho cây. Điển hình là ông Duyệt – một nông dân trồng nhãn kỳ cựu với những cây nhãn đầu dòng được cấp giấy chứng nhận.

Khi lệnh giải tỏa ban xuống, ông Duyệt không quản ngại chi phí, mua khu đất mới, thuê máy xúc và kỹ sư nông nghiệp để bứng từng gốc nhãn cổ thụ mang đi trồng lại. Anh Quang kể: “Để bứng một gốc nhãn cổ thụ chu vi tán mười mét không phải chuyện đùa. Phải cắt tỉa tán bớt để cây không mất nước, rồi cẩu đi như một báu vật”.

Để một gốc nhãn cổ thụ bén rễ và phục hồi khả năng cho trái ở vùng đất mới, người nông dân phải mất ít nhất 2 năm chăm sóc, đánh cược với rủi ro cây chết đứng.

Hiện tại, những nông dân như anh Quang và ông Duyệt vẫn nỗ lực bám trụ, giữ gìn các gốc nhãn quý. Với mức giá ổn định khoảng 150.000 đồng/kg tại vườn, nhãn bắp cải không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là niềm tự hào của nông nghiệp Vũng Tàu.

Trong tương lai, khi các trường học và khu đô thị khang trang mọc lên tại phường 12, những gốc nhãn bắp cải cổ thụ – chứng nhân trăm năm của vùng đất cát – rất cần những giải pháp bảo tồn căn cơ hơn. Việc quy hoạch thành các khu vườn sinh thái kết hợp du lịch trải nghiệm có thể là hướng đi để vị ngọt của thức quà này không bị chôn vùi dưới những lớp bê tông.