Khám phá nét văn hóa độc đáo tại “làng nói phét” ở Phú Thọ
Câu nói dân gian “Văn Lang cả làng nói phét” từ lâu đã trở nên quen thuộc với nhiều người. Tuy nhiên, khi đặt chân đến xã Vạn Xuân, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ, du khách mới thực sự hiểu rằng, nét văn hóa “nói phét” này không phải là sự lừa lọc, mà là một đặc sản tinh thần vô giá, đầy hóm hỉnh của người dân nơi đây.
Trải qua hàng trăm năm, từ tổng Văn Lang xưa, qua xã Văn Lương và nay là xã Vạn Xuân, nghệ thuật trào phúng đã thấm sâu vào đời sống người dân. Đây không chỉ là di sản văn hóa phi vật thể được gìn giữ qua nhiều thế hệ, mà còn là “liều thuốc bổ” tinh thần, giúp người dân thêm gắn kết và yêu đời.
Gặp gỡ những “cây đại thụ” trong làng nói phét
Xã Vạn Xuân nằm bên bờ sông Hồng, vùng đất có bề dày lịch sử. Dù địa giới hành chính thay đổi theo thời gian, nhưng cái duyên ăn nói và tài “bịa chuyện” mang đậm chất Văn Lang vẫn được lưu truyền nguyên vẹn.
Tại khu 4, cụ bà Nguyễn Bàng (74 tuổi), một cựu chiến binh đã gắn bó nửa thế kỷ với mảnh đất này, chia sẻ: “Ở đây, từ trẻ nhỏ đến người già, ai cũng có khiếu hài hước tự nhiên. Những câu chuyện vui như hơi thở, khiến cuộc sống trở nên nhẹ nhàng hơn”. Chồng cụ là ông Hán Chí Trung, một người con gốc Văn Lang, cũng là người tiếp nối mạch ngầm văn hóa này.
Tại khu 6 Liên Trì, chúng tôi gặp ông Hán Xuân Chính (66 tuổi). Ông cho biết, họ Hán là một trong “tứ đại họ” lớn của làng (Cù, Bùi, Hán, Nguyễn). Với ông Chính, “nói phét” là cách để vui vẻ, yêu đời chứ không hề có ý xấu. Người dân nơi đây luôn tự hào về danh xưng này.
Tiếng cười vang vọng trên đồng ruộng
Chuyện cười ở Vạn Xuân không cần sân khấu, nó tồn tại ngay trong lao động sản xuất và những cuộc trò chuyện đời thường. Theo ông Hán Văn Hiểu (64 tuổi), một người có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực văn hóa, truyện cười tại đây chia làm hai loại: truyện cổ sưu tầm và truyện ứng khẩu.
Người dân Vạn Xuân sử dụng nghệ thuật ngoa dụ, phóng đại một cách tài tình để tạo tiếng cười. Những câu chuyện như “lươn nướng chả còn xương đẽo cầy” hay “bánh giầy ăn vào bị câm ba ngày” đã trở thành những giai thoại nổi tiếng, thể hiện niềm tự hào về sản vật quê hương.
Trong nhịp sống hiện đại, tiếng cười vẫn là “gia vị” không thể thiếu. Nó giúp người dân giải tỏa áp lực, xóa tan mệt mỏi sau những giờ lao động trên đồng ruộng. Sự hài hước giúp họ bao dung hơn, dễ dàng bỏ qua những xích mích nhỏ nhặt và cùng nhau xây dựng tình làng nghĩa xóm bền chặt.
Ngày nay, dù xã Vạn Xuân đang phát triển mạnh mẽ, giá trị văn hóa tinh thần của “làng nói phét” vẫn luôn được trân trọng. Đó chính là bệ đỡ tinh thần, nuôi dưỡng lòng yêu đời và niềm tự hào sâu sắc của người dân về mảnh đất Đất Tổ.
