Ninh Bình: Khám phá bảo vật trống đồng Đông Sơn khắc họa tiết chim Lạc – Cá độc bản

03/07/2026 Bình Yên

Ninh Bình là vùng đất cổ, nơi hội tụ nhiều yếu tố văn minh quan trọng thuộc văn hóa Đông Sơn, trong đó di sản trống đồng đóng vai trò nổi bật nhất. Đến nay, địa phương đã phát hiện tổng cộng 34 chiếc trống đồng Đông Sơn, trở thành tỉnh có số lượng trống đồng được tìm thấy lớn nhất tại khu vực Đồng bằng Bắc Bộ.

Nơi lưu giữ bộ sưu tập trống đồng đồ sộ

Theo ông Phạm Minh Nhất, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh, trong số 34 chiếc trống đồng được phát hiện tại Ninh Bình, có 31 chiếc là bản gốc và 3 chiếc là phiên bản. Khu vực Hà Nam (cũ) là nơi tập trung nhiều trống đồng nhất với bộ sưu tập gồm 19 chiếc (trong đó có 2 phiên bản).

Danh mục 19 chiếc trống đồng Đông Sơn tại Hà Nam (cũ) bao gồm: trống Duy Tiên, trống thôn Tú, trống Đồng Văn, trống Vũ Xá, trống Lũng Xuyên, trống thôn Đoài, trống đồng Tiên Nội I, trống Châu Sơn, trống Ngọc Lũ I, Ngọc Lũ II, Ngọc Lũ III, trống Vũ Bị, trống An Nội, trống An Lão, trống Yên Tập, trống Bút Sơn I, Bút Sơn II, trống Bình Sơn và trống Thọ Cầu.

Trong đó, 18 chiếc trống được đặt tên theo địa danh nơi khai quật. Riêng trống đồng Ngọc Lũ I được đặt tên theo những người thợ đào được trống khi đang đắp đê tại huyện Lý Nhân (cũ). Đây là chiếc trống nổi tiếng nhất cả nước, hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đồng thời bản sao của trống còn được trưng bày tại trụ sở Liên hợp quốc.

Năm 2010, tỉnh Hà Nam (cũ) đã phỏng tác chiếc trống đồng Ngọc Lũ I với kích thước lớn gấp 2,5 lần so với bản gốc, hiện đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng tỉnh cơ sở 3.

Độc đáo hoa văn chim Lạc và cá trên trống đồng Tiên Nội I

Bên cạnh Bảo vật quốc gia Ngọc Lũ I, trống đồng Tiên Nội I cũng đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Tiến sĩ Phạm Quốc Quân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, chuyên gia về trống đồng Đông Sơn nhận định: Trống đồng Tiên Nội I là hiện vật quý hiếm với hình tượng “băng hoa văn chim Lạc – Cá”, được xem là duy nhất trong số các trống đồng Đông Sơn từng được phát hiện.

Hoa văn chim Lạc và cá ở vành 7 trên mặt trống chứa đựng tư duy sâu sắc của người Việt cổ về triết lý âm dương trong vũ trụ quan: chim Lạc đại diện cho dương, con cá đại diện cho âm. Ngoài ra, 6 cặp chim Lạc – Cá còn gợi liên tưởng đến chu kỳ thời gian 12 tháng trong năm cũng như các khái niệm toán học sơ khai. Các họa tiết đoạn thẳng song song và vòng tròn đồng tâm phản ánh nhận thức sớm của người cổ đại về vũ trụ luận.

Để bảo tồn di sản, Bảo tàng tỉnh đã tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật dưới sự hướng dẫn của chuyên gia. Đơn vị cũng triển khai nhiều chương trình quảng bá hấp dẫn, phối hợp với Công ty TNHH GITVIET thực hiện số hóa 3D nhóm hiện vật Đông Sơn (gồm trống đồng, giáo đồng, rìu đồng) và thực hiện bảo quản định kỳ để lưu giữ những giá trị văn hóa tiêu biểu của thời kỳ dựng nước.