Măng cụt Lái Thiêu: Nỗi lo mất vườn và ký ức trăm năm ven sông Sài Gòn

Nhiều nhà vườn ven sông Sài Gòn đang bày tỏ sự lo lắng không chỉ về việc mất đất sản xuất mà còn là nguy cơ mai một một vùng sinh thái, văn hóa đặc trưng đã tồn tại hàng trăm năm, gắn liền với loại trái cây đặc sản măng cụt Lái Thiêu.

Măng cụt Lái Thiêu thu hẹp dần theo những tuyến đường mới

Là thế hệ tiếp nối nghề trồng măng cụt của gia đình, chị Trần Ngọc Đăng, chủ vườn măng cụt Út Đăng ở khu phố Phú Hưng, phường Thuận An, cho biết người dân địa phương luôn ủng hộ các chủ trương phát triển hạ tầng để thúc đẩy kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, mỗi công trình mới mọc lên cũng đồng nghĩa với việc diện tích măng cụt Lái Thiêu bị thu hẹp thêm.

Theo chị Đăng, không chỉ những cây nằm trong phạm vi giải tỏa phải đốn bỏ mà nhiều cây nằm sát công trình cũng bị ảnh hưởng trong quá trình thi công. “Có những cây bị suy kiệt rồi chết dần, không còn khả năng cho trái như trước”, chị chia sẻ.

Không chỉ là cây trồng mang lại thu nhập, những vườn măng cụt Lái Thiêu lâu năm còn được nhiều du khách tìm đến trải nghiệm. Chị Đăng cho biết, thời gian qua có khá nhiều khách muốn tham quan, tìm hiểu cuộc sống nhà vườn, thậm chí mong được lưu trú để trải nghiệm mùa thu hoạch. Tuy nhiên, hạ tầng phục vụ du lịch hiện vẫn còn hạn chế nên chưa thể đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.

Theo chị, nếu được đầu tư đồng bộ và có chính sách hỗ trợ phù hợp, du lịch sinh thái nhà vườn sẽ trở thành nguồn thu quan trọng, giúp người dân có thêm động lực giữ lại những vườn cây đặc sản.

“Người trồng măng cụt ở đây rất quý cây. Đây là tài sản cha ông để lại, phải mất hàng chục năm chăm sóc mới có được một vườn cây như hôm nay. Ai cũng mong giữ được nghề cho con cháu sau này tiếp tục gắn bó”, chị Đăng nói.

Cùng nỗi lo ấy, ông Nguyễn Công Chinh ở khu phố An Hòa, phường Thuận An, cho biết gia đình từng sở hữu gần 3.000m² đất trồng măng cụt. Sau khi bàn giao đất cho dự án Vành đai 3 TP.HCM, diện tích còn lại chỉ hơn 1.000m². Điều khiến ông băn khoăn là phần đất còn lại tiếp tục nằm trong các quy hoạch khác. Theo ông Chinh, cây măng cụt phải mất hơn 20 năm mới cho trái ổn định. Khi đất nằm trong quy hoạch kéo dài, người dân không dám đầu tư trồng mới hay trồng dặm vì lo mất trắng.

Ông Chinh cho rằng địa phương cần rà soát lại các quy hoạch chưa khả thi, đồng thời tăng cường nạo vét kênh mương, có chính sách hỗ trợ vật tư sản xuất để người dân yên tâm gắn bó với vườn cây.

Giữ măng cụt Lái Thiêu cũng là giữ ký ức của nhiều thế hệ

Ở tuổi 65, ông Trần Văn Viễn – Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp An Sơn (phường Thuận An) vẫn đau đáu với câu chuyện bảo tồn những vườn cây ăn trái ven sông Sài Gòn. Theo ông, điều đáng lo không chỉ là diện tích đất nông nghiệp giảm dần mà còn là nguy cơ mất đi một phần ký ức, nếp sống đã gắn bó với nhiều thế hệ cư dân địa phương. Xã An Sơn của TP Thuận An, Bình Dương trước đây vốn là vùng lõi trồng cây ăn trái đặc sản Lái Thiêu, nay thuộc phường Thuận An, TP.HCM.

Ông Viễn cho biết, một phần diện tích An Sơn đang được quy hoạch theo hướng thương mại dịch vụ đến năm 2030. Khi các khu dân cư, nhà ở và hoạt động kinh doanh phát triển, quỹ đất dành cho măng cụt Lái Thiêu chắc chắn sẽ tiếp tục bị thu hẹp. “Nói thật, tôi rất muốn giữ vườn cây và môi trường sinh thái nhưng nhiều lúc cũng thấy lực bất tòng tâm”, ông tâm sự.

Ông Viễn mong rằng, chính quyền địa phương và TP.HCM cần có những chính sách quyết liệt hơn để bảo vệ các vùng cây ăn trái dọc sông Sài Gòn và phát triển du lịch sinh thái. Năm nay, măng cụt được mùa, cây sai trĩu quả nhưng những người giữ vườn cây chủ yếu là người lớn tuổi. Thanh niên đi làm công nghiệp hết rồi.

Ông Viễn lo, nếu vùng cây ăn trái tiếp tục thu hẹp thì không chỉ đất vườn mất đi mà những kinh nghiệm sản xuất, nét văn hóa đặc trưng của nhà vườn cũng dần mai một. Vì với những gắn bó cả đời với vườn cây như ông, giá trị của măng cụt Lái Thiêu không thể chỉ đo bằng tiền bạc. “Nông dân cần có đất. Bản thân tôi cũng thích có mảnh vườn để đi ra đi vào. Tới mùa, tôi lấy cây móc giật vài trái măng cụt vô cúng ông bà. Những thứ đó không phải cứ có tiền là mua được”, ông bộc bạch.

Vì thế, nếu Nhà nước thu hồi đất để thực hiện những công trình thật sự cần thiết, người dân sẵn sàng chấp nhận. Nhưng những quy hoạch kéo dài 10 năm, 20 năm khiến người dân nhìn vườn cây mất dần từng ngày là điều rất xót xa.

Theo ông Võ Văn Minh – Chủ tịch HĐND TP.HCM, việc diện tích vườn cây Thuận An ngày càng thu hẹp là vấn đề đáng lo ngại. Ông cho biết thành phố sẵn sàng xem xét các cơ chế, chính sách đặc thù để hỗ trợ vốn, phân bón nếu địa phương xây dựng được phương án khả thi nhằm bảo tồn măng cụt Lái Thiêu.

Lãnh đạo HĐND TP.HCM cũng cho biết, dự án Vành đai 3 và tuyến đường ven sông Sài Gòn kết nối TPHCM với Bình Dương sẽ mở ra cơ hội lớn cho du lịch sinh thái. Tuy nhiên, địa phương cần khẩn trương rà soát, xóa bỏ các quy hoạch treo không khả thi để người dân yên tâm đầu tư, giữ gìn những vườn măng cụt Lái Thiêu còn lại.