Làng nghề làm trống Bình An 150 năm tuổi đón nhận danh hiệu Di sản Quốc gia

Làng nghề làm trống truyền thống Bình An (xã Bình Lãng, huyện Tân Trụ) vừa chính thức đón nhận danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trải qua hơn 150 năm hình thành và phát triển bên dòng Vàm Cỏ Tây, làng nghề vẫn bền bỉ giữ lửa, đưa âm thanh truyền thống Nam Bộ vươn tầm quốc tế.

Nằm “chiếu đất” giữ ngọn lửa nghề cha ông

Theo ông Nguyễn Xuân Hồng – nguyên Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Long An, làng trống Bình An hiện có 3 nghệ nhân là cháu, chắt của “ông tổ” nghề được UBND tỉnh công nhận là “thợ giỏi”.

Làng nghề được khởi xướng từ thế kỷ 19 bởi nghệ nhân Nguyễn Văn Ty (cụ của ông Nguyễn Văn Mến – tức ông Năm Mến hiện nay). Cách đây khoảng 170 năm, trong một chuyến đi bán nước mắm, cụ Ty đã học được kỹ thuật bịt trống và từ đó lập nên làng nghề, duy trì qua 5 thế hệ theo hình thức “cha truyền con nối”. Đến thế hệ ông Năm Mến, sản phẩm trống Bình An đã được đưa ra tiêu thụ tại chợ Lớn (Sài Gòn) từ đầu những năm 60 của thế kỷ trước.

Để có được tiếng vang như hiện nay, các thế hệ nghệ nhân đã trải qua chặng đường gian truân. Ông Năm Mến nhớ lại những ngày đầu ra ở riêng, gia đình chỉ có một chiếc giường cây, ông và các con phải trải bao ni lông xuống nền đất để ngủ, gánh nặng cơm áo đè nặng lên vai. Dù vậy, ông vẫn quyết tâm truyền nghề cho con cháu để không phụ lòng cha ông.

Hiện nay, dù sức khỏe yếu, ngọn lửa nghề vẫn được người con trai là anh Nguyễn Văn Bình (Ba Bình) tiếp nối. Anh hiện là một trong 3 thợ giỏi của làng, đang trực tiếp chế tác những sản phẩm trống lớn từ gỗ sao đá theo đơn đặt hàng của kiều bào tại Mỹ.

Tuyệt kỹ chế tác và thanh âm vang danh thế giới

Làng trống Bình An hiện có khoảng 20 hộ làm nghề. Trong đó, hộ ông Năm Mến và ông Nguyễn Văn Ba (Ba Khía) chuyên sản xuất các đơn hàng xuất khẩu sang Canada, Úc, Mỹ, Pháp, Singapore, Malaysia…

Danh tiếng của trống Bình An đến từ sự uy tín và quy trình chế tác thủ công qua hơn 20 công đoạn nghiêm ngặt:

• Vật liệu: Thân trống (dăm trống) được làm từ lõi gỗ sao lâu năm hoặc gỗ mít để chống mối mọt. Các thanh gỗ được uốn bằng lửa củi dừa khô rồi ghép khít.
• Hoàn thiện vỏ: Vỏ trống được hong khô bằng than đá để tránh móp méo.
• Mặt trống: Sử dụng da lưng hoặc da vai của trâu tươi, được phơi dưới nắng tốt.

Công đoạn khó nhất là gọt da trâu và căng mặt trống. Người thợ không dùng máy móc mà dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm và khả năng thẩm âm để điều chỉnh âm sắc: trống lân cần sự giòn, vang; trống đình chùa cần âm thanh trầm, ngân xa. Tiếng trống tại đây chuẩn xác đến mức các đoàn lân sư rồng nổi tiếng tại TP.HCM có thể nhận ra ngay thương hiệu trống của lò ông Năm Mến chỉ qua tiếng vang.

Nhằm bảo tồn và phát triển, chính quyền địa phương đã đăng ký thương hiệu độc quyền cho trống Bình An. Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận nghề làm trống Bình An là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp của làng nghề trong việc gìn giữ di sản văn hóa Nam Bộ.