Đàn khỉ hàng trăm con phá hoại mùa màng tại Cao nguyên đá Đồng Văn

14/07/2026 Bình Yên

Những ngày ngô bước vào giai đoạn chín sữa, người dân tại các xã Sà Phìn và Lũng Cú (huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang) lại đối mặt với tình trạng đàn khỉ từ rừng kéo xuống nương rẫy kiếm ăn. Từ một quần thể chỉ vài cá thể cách đây gần 20 năm, hiện nay đàn khỉ đã phát triển lên đến hàng trăm con, thường xuyên xuất hiện tại vùng lõi Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, gây thiệt hại nghiêm trọng cho hoa màu của hàng chục hộ dân.

Từ vài cá thể phát triển thành quần thể gần 300 con

Tại các xã Sà Phìn và Lũng Cú, đàn khỉ không còn xuất hiện lẻ tẻ mà chia thành nhiều nhóm nhỏ, di chuyển từ rừng tự nhiên xuống các nương ngô để bẻ bắp và gặm nham nhở. Nhiều diện tích hoa màu bị phá hủy chỉ sau vài ngày.

Trước thực trạng này, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang đã phối hợp với chính quyền địa phương, chuyên gia linh trưởng từ tổ chức Bảo tồn động, thực vật quốc tế (FFI) và lực lượng kiểm lâm tiến hành khảo sát thực địa. Kết quả cho thấy quần thể khỉ chủ yếu sinh sống trên các dãy núi đá vôi thuộc hai xã Sà Phìn và Lũng Cú, nơi có địa hình hiểm trở và hệ sinh thái rừng tự nhiên xen kẽ khu vực canh tác.

Theo số liệu năm 2006, khu vực này chỉ ghi nhận khoảng 8-13 con khỉ. Nhờ sự bảo vệ của cộng đồng trong gần 20 năm qua, quần thể đã phát triển mạnh. Khảo sát mới nhất ghi nhận khoảng 200-300 con khỉ, bao gồm loài khỉ vàng và khỉ mặt đỏ, phân bố tại nhiều thôn bản như Mo Pải Phìn, Lũng Thầu, Sán Sỳ Tủng, Lao Xa (xã Sà Phìn) và Mà Lủng, Sính Thầu (xã Lũng Cú).

Việc xuất hiện nhiều khỉ non cho thấy quần thể vẫn đang gia tăng số lượng tự nhiên. Các chuyên gia đánh giá đây là tín hiệu tích cực cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học, nhưng lại là nỗi lo lớn đối với người dân địa phương khi nguồn thức ăn tự nhiên trong rừng không còn dồi dào.

Thống kê từ UBND xã Sà Phìn và xã Lũng Cú cho thấy, trong giai đoạn 2024-2026, đàn khỉ đã gây thiệt hại hơn 14,5ha hoa màu, chủ yếu là ngô và đậu, với tổng giá trị gần 312 triệu đồng. Riêng tại xã Sà Phìn, lũy kế giai đoạn này có hơn 10,4ha hoa màu bị phá hoại. Việc hoa màu liên tục bị phá không chỉ gây thất thu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh lương thực của các hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số.

Giải pháp bảo tồn gắn liền với bảo vệ mùa vụ

Ông Đào Duy Tuấn, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang cho biết, lực lượng chức năng đã triển khai nhiều biện pháp như thành lập các tổ liên gia canh gác, sử dụng hình nộm, vật phản quang và các phương pháp xua đuổi truyền thống. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ mang tính tạm thời.

Các chuyên gia nhận định việc dựng hàng rào trên diện rộng là không khả thi do địa hình hiểm trở và chi phí lớn. Việc di dời đàn khỉ hay nuôi bán hoang dã cũng tiềm ẩn rủi ro về sinh thái và tập tính loài. Thay vào đó, cần điều tra đầy đủ về quy mô quần thể, phục hồi sinh cảnh rừng tự nhiên và nghiên cứu chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại các khu vực thường xuyên bị phá hoại.

Đặc biệt, quần thể khỉ và hệ sinh thái rừng núi đá vôi được xem là tài nguyên tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái gắn với Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Ngày 29/6/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang đã đồng ý chủ trương nghiên cứu xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy giá trị đa dạng sinh học, kết hợp giảm thiểu xung đột giữa con người và động vật hoang dã, đồng thời phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.