Các cường quốc lúa gạo châu Á chuyển mình sang canh tác xanh bền vững

09/07/2026 Bình Yên

Châu Á đóng vai trò là trung tâm sản xuất và tiêu thụ gạo lớn nhất thế giới, giữ vị thế then chốt đối với an ninh lương thực toàn cầu. Tuy nhiên, ngành lúa gạo khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức lớn từ biến đổi khí hậu, thiên tai, suy thoái đất canh tác, cùng sự biến động mạnh của giá phân bón và nguyên liệu đầu vào do căng thẳng địa chính trị và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Trước bối cảnh này, các quốc gia sản xuất gạo hàng đầu châu Á đang chủ động tái cấu trúc nguồn cung đầu vào và đẩy nhanh quá trình “xanh hóa” sản xuất. Đây là bước đi chiến lược nhằm nâng cao khả năng chống chịu và xây dựng nền nông nghiệp bền vững dài hạn.

Đa dạng hóa và xanh hóa nguồn cung

Theo ông Qingfeng Zhang, Giám đốc cấp cao tại Ngân hàng Phát triển châu Á, khu vực đang chịu một “cú sốc hệ thống” lan từ năng lượng sang phân bón, logistics và chi phí sản xuất. Để ứng phó, các quốc gia đã triển khai những cách tiếp cận riêng:

Trung Quốc: Mở rộng nhập khẩu kali từ Canada, Nga, Belarus, Jordan và Israel; ký kết hợp đồng dài hạn và đầu tư vào các mỏ khoáng sản nước ngoài. Đồng thời, nước này thúc đẩy chương trình “không tăng sử dụng phân bón hóa học”, ứng dụng bón phân chính xác và kinh tế tuần hoàn.
Ấn Độ: Đa dạng hóa nguồn nhập khẩu ure, DAP và kali; khôi phục các nhà máy ure trong nước. Đặc biệt, Công ty Hợp tác xã phân bón nông dân Ấn Độ (IFFCO) đã phát triển nano ure và nano DAP để giảm lượng phân bón hóa học.
Thái Lan: Tập trung đa dạng hóa nguồn nhập khẩu phân bón, tăng dự trữ chiến lược và khuyến khích nông dân sử dụng phân bón theo kết quả phân tích đất. Nước này cũng đẩy mạnh sản xuất hữu cơ và sử dụng chế phẩm sinh học.
Việt Nam: Các doanh nghiệp như Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí, Công ty Cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau và Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền đã chủ động đáp ứng nhu cầu ure trong nước. Việt Nam cũng đang triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Indonesia: Thông qua tập đoàn Pupuk Indonesia để kiểm soát giá và phân phối, đồng thời đẩy mạnh nông nghiệp carbon thấp và phân bón sinh học.

Thách thức và hướng đi tương lai

Dù xu hướng chuyển đổi sang nông nghiệp xanh đang rõ nét, quá trình này vẫn gặp rào cản về chi phí đầu tư công nghệ cao, thói quen canh tác của nông dân và sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng nghiên cứu, kiểm định chất lượng. Theo Ngân hàng Thế giới, thành công của quá trình này phụ thuộc vào đầu tư dài hạn vào hạ tầng, chuyển giao công nghệ và các cơ chế tài chính hỗ trợ.

Hướng tới mục tiêu “sản xuất nhiều hơn với đầu vào ít hơn”, các quốc gia châu Á đang dần chuyển dịch từ mô hình phụ thuộc vào hóa học sang phương thức sản xuất hiệu quả và bền vững hơn. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó với các cú sốc ngắn hạn mà còn là chiến lược dài hạn để củng cố an ninh lương thực và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.