Hồ sơ UNESCO Cổ Loa: Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu
Quá trình xây dựng hồ sơ UNESCO Cổ Loa đang bước vào giai đoạn then chốt. Ngày 11.6, tại Hoàng thành Thăng Long, các chuyên gia hàng đầu đã cùng thảo luận để làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa, hướng tới mục tiêu ghi danh trở thành Di sản thế giới.
Bước tiến quan trọng trong hồ sơ UNESCO Cổ Loa
Tọa đàm khoa học “Nhận diện giá trị nổi bật của Khu di tích Cổ Loa” do Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tổ chức đã quy tụ hàng loạt nhà nghiên cứu lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc và quy hoạch. Mục tiêu cốt lõi là hoàn thiện Báo cáo tóm tắt để đệ trình tổ chức UNESCO, đưa Khu di tích Cổ Loa vào danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới.
Theo ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là nhận diện toàn diện giá trị nổi bật toàn cầu của di sản này, làm sáng rõ các đặc trưng về lịch sử, văn hóa, khảo cổ và quy hoạch cảnh quan. Ông nhấn mạnh: “Việc xây dựng hồ sơ không chỉ dừng ở việc khẳng định giá trị vốn có của di tích mà còn cần chứng minh được tính độc đáo, tính đại diện và khả năng so sánh quốc tế của Cổ Loa trong tương quan với các di sản cùng loại trên thế giới”.
Minh chứng về nhà nước sơ khai và trung tâm quyền lực
Khu di tích Cổ Loa không chỉ là dấu ấn của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương (khoảng thế kỷ III TCN) mà còn phản ánh trình độ kỹ thuật, tư duy quy hoạch của người Việt cổ. Đặc biệt, di tích này thể hiện sức sống mãnh liệt khi tiếp tục được Ngô Quyền chọn làm kinh đô sau chiến thắng Bạch Đằng lịch sử năm 938, mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài. Sự tiếp nối này là minh chứng mạnh mẽ cho một trung tâm chính trị – quân sự bền bỉ của dân tộc.
Cổ Loa – Vùng lõi của nền văn minh sông Hồng
Một trong những luận điểm nổi bật tại tọa đàm là việc nhìn nhận Cổ Loa như một mô hình đô thị – nhà nước sơ khai, đại diện tiêu biểu cho văn minh sông Hồng. GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, đề xuất cần mở rộng nghiên cứu so sánh Khu di tích Cổ Loa với các kinh đô cổ khác tại Đông Nam Á nhằm làm nổi bật tính khác biệt và niên đại sớm, qua đó củng cố sức thuyết phục cho hồ sơ UNESCO Cổ Loa.
Tính “thuận thiên” trong cấu trúc cảnh quan di sản
Dưới góc độ kiến trúc, GS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông đánh giá cao sự hài hòa giữa con người và tự nhiên tại đây. Hệ thống thành lũy nhiều vòng không hề tách biệt mà đan xen khéo léo với không gian cư trú, hệ thống nông nghiệp và mạng lưới thủy hệ tự nhiên.
Ông chia sẻ: “Điểm cốt lõi cần phải rõ, đó là Cổ Loa là vùng lõi của văn minh sông Hồng. Trong thành và ngoài thành đều canh tác lúa nước, có làng xóm sinh sống, đó là nét độc đáo riêng có của người Việt. Từ thời ấy, con người sống dựa vào tự nhiên, chứng minh tổ tiên ta xưa đã thuận thiên, biết sống dựa vào tự nhiên”. Góc nhìn này gợi mở hình ảnh Cổ Loa như một “bảo tàng sinh thái” sống động ngay trong cộng đồng đương đại.
Định hướng hoàn thiện hồ sơ Di sản thế giới Cổ Loa
Để tiến xa hơn trên hành trình trở thành Di sản thế giới, GS.TS Nguyễn Văn Kim – Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia – cho rằng cần thoát khỏi góc nhìn giới hạn về một công trình quân sự đơn thuần. Hồ sơ UNESCO Cổ Loa cần làm rõ cấu trúc tổng thể bao gồm đô thị đa chức năng, cảnh quan thủy văn liên hoàn và không gian cư trú, nhằm khẳng định tính toàn vẹn và tính xác thực theo các tiêu chuẩn khắt khe của UNESCO.
Việc xác định tên gọi chính thức cho di sản trong hồ sơ cũng là một vấn đề kỹ thuật quan trọng, đòi hỏi sự ngắn gọn, dễ nhận diện quốc tế nhưng vẫn bao quát được toàn bộ bản chất cốt lõi.
Trong thời gian tới, nhóm xây dựng hồ sơ sẽ đẩy mạnh nghiên cứu so sánh quốc tế và tổ chức thêm các hội thảo chuyên sâu để tham vấn ý kiến. Đây là những bước đi chiến lược, thể hiện quyết tâm của Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội trong việc hoàn thiện luận cứ khoa học, từng bước hiện thực hóa khát vọng đưa Khu di tích Cổ Loa rạng danh trên bản đồ di sản văn hóa nhân loại.
