Khám phá làng Song Khê: “Làng Tiến sĩ” lừng danh với truyền thống khoa bảng vẻ vang
Trong lịch sử khoa cử Việt Nam, làng Song Khê (nay là tổ dân phố Song Khê, phường Tiền Phong, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang) được biết đến là vùng đất học nức tiếng với 13 vị Tiến sĩ được ghi danh tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Nơi đây từ lâu đã được mệnh danh là “Làng Tiến sĩ” của xứ Kinh Bắc.
Làng tiến sĩ và truyền thống khoa bảng vẻ vang
Theo các bậc cao niên, cổng làng xưa từng khắc bốn chữ “Văn vật danh hương”, khẳng định niềm tự hào về truyền thống văn hóa, văn chương và lễ nhạc. Truyền thống này còn được lưu truyền qua những câu ca dao cổ: “Trai thì đọc sách ngâm thơ/Dùi mài kinh sử để chờ kịp khoa/ Gái thì giữ việc trong nhà/ Khi vào canh cửi, khi ra thêu thùa”.
Những danh nhân tiêu biểu làm rạng danh quê hương có thể kể đến như: Thám hoa Quách Nhẫn, Tiến sĩ Đào Toàn Bân, Trạng nguyên Đào Sư Tích, Tiến sĩ Đào Thục Viện, Tiến sĩ Ninh Triết…
Đặc biệt, câu chuyện về Tiến sĩ Đào Toàn Bân (1308 – 1386) và con trai là Trạng nguyên Đào Sư Tích (1350 – 1396) vẫn là niềm tự hào lớn của người dân nơi đây. Tiến sĩ Đào Toàn Bân vốn nổi tiếng thông minh, đỗ Đệ nhị giáp khoa thi Thái học sinh năm 1352. Ông từng giữ các chức vụ quan trọng như Lễ Bộ thượng thư, Tham tri thẩm hình viện sự. Năm 1374, con trai ông là Đào Sư Tích đỗ Trạng nguyên, được vua ban danh hiệu “Phụ tử đồng khoa”. Trạng nguyên Đào Sư Tích không chỉ giỏi văn chương mà còn là nhà ngoại giao tài ba, từng đi sứ nhà Minh.
Hiện nay, đền thờ và khu mộ của hai cha con ông đã được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia, là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau.
Tiếp nối mạch nguồn văn hiến
Làng Song Khê còn là quê hương của nhà yêu nước Nguyễn Khắc Nhu (1882-1930), một lãnh tụ chủ chốt của Việt Nam Quốc dân Đảng, và đồng chí Ninh Văn Phan – người có nhiều đóng góp trong phong trào cách mạng năm 1945. Với những đóng góp to lớn, Đảng bộ và Nhân dân Song Khê đã vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.
Phát huy truyền thống đó, địa phương luôn chú trọng bảo tồn các di tích lịch sử như đền thờ Tiến sĩ Đào Toàn Bân, Trạng nguyên Đào Sư Tích và Khu lưu niệm nhà yêu nước Nguyễn Khắc Nhu. Đây trở thành những “địa chỉ đỏ” để tổ chức các hoạt động về nguồn, giáo dục lòng yêu nước và tinh thần hiếu học cho thế hệ trẻ.
Ngày nay, phong trào khuyến học, khuyến tài tại Song Khê phát triển mạnh mẽ. Các trường học trên địa bàn được đầu tư khang trang, chất lượng giáo dục không ngừng nâng cao. Truyền thống hiếu học vẫn đang được các gia đình gìn giữ, vun đắp, góp phần đào tạo nên nhiều thế hệ con em thành đạt, đóng góp cho sự phát triển của quê hương, đất nước.
