Khám phá hai ngôi làng cổ độc đáo tại Thanh Hóa: Nét đẹp di sản và hiếu học

Xứ Thanh không chỉ nổi tiếng với bề dày lịch sử mà còn là nơi lưu giữ những ngôi làng cổ mang vẻ đẹp như những thước phim quay chậm. Trong đó, làng Tiên Hòa và làng Hoằng Bột là hai điểm đến tiêu biểu, đại diện cho giá trị văn hóa và truyền thống hiếu học lâu đời.

Làng cổ Tiên Hòa: Dấu ấn thời gian bên dòng Bồng Khê

Nằm bên dòng Bồng Khê hiền hòa thuộc thị trấn Hà Lĩnh (huyện Hà Trung cũ), làng Tiên Hòa mang trong mình vẻ đẹp rêu phong, cổ kính. Theo các bậc cao niên, làng vốn có tên nôm là Kẻ Khao, sau đổi thành Tiên Cảo và nay là Tiên Hòa.

Vùng đất này không chỉ có cảnh sắc sơn thủy hữu tình mà còn chứa đựng bề dày lịch sử lâu đời. Cuối thế kỷ trước, các nhà khoa học đã phát hiện di chỉ khảo cổ Cồn Cổ Ngựa thuộc nền văn hóa Đa Bút, có niên đại khoảng 5.000 – 6.000 năm, với nhiều công cụ bằng đá như rìu, đục.

Hiện nay, Tiên Hòa là nơi quần cư của hơn 36 dòng họ, trong đó có những dòng họ định cư từ thời nhà Trần như Hoàng Huy, Hoàng Đức, Mạc, Lưu Xuân… Người dân nơi đây vẫn luôn ý thức bảo tồn những ngôi nhà cổ, những ngõ nhỏ như ngõ Mã, ngõ Cừu, ngõ Hát, ngõ Trung, ngõ Đình… vốn là những di sản vô giá của làng.

Làng Hoằng Bột: Truyền thống khoa bảng vang danh

Nếu Tiên Hòa nổi bật với vẻ đẹp kiến trúc cổ, thì làng Hoằng Bột (xã Hoằng Lộc, huyện Hoằng Hóa) lại được biết đến là một “làng khoa bảng” với truyền thống hiếu học kéo dài 438 năm. Lịch sử khoa cử của làng bắt đầu từ năm 1481 với Tiến sĩ Nguyễn Nhân Lễ.

Trong suốt chiều dài lịch sử, làng đã sản sinh ra 12 vị đại khoa, trong đó có 7 vị được ghi danh tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Ngoài ra, làng còn có gần 200 vị đỗ đạt hương cống, cử nhân. Với người dân Hoằng Bột, việc học được xem là nghề “độc nhất vô nhị” và là nhiệm vụ quan trọng nhất của đời người.

Truyền thống này được duy trì qua nhiều thế hệ:

• Đình làng Hoằng Bột là nơi vinh danh những người đạt thành tích cao trong học tập.
• Hai bảng vàng trong đình ghi danh 48 vị đại khoa của đất Hoằng Hóa và các cá nhân đạt thành tích quốc tế.
• Sức mạnh từ truyền thống hiếu học đã góp phần đưa Hoằng Lộc trở thành xã nông thôn mới kiểu mẫu đầu tiên của huyện Hoằng Hóa.

Dù thời gian có trôi qua, những ngôi làng như Tiên Hòa hay Hoằng Bột vẫn mãi là không gian văn hóa lung linh, là niềm tự hào và là nơi trở về đầy tin yêu của những người trân trọng vẻ đẹp làng quê Việt Nam.