Bí ẩn ngàn mộ cổ Lam Sơn tại Thường Xuân, Thanh Hóa
Tại vùng Thường Xuân, Thanh Hóa, một khu mộ cổ bí ẩn với hàng ngàn ngôi mộ đang thu hút sự chú ý. Mỗi ngôi mộ được đánh dấu bằng hai phiến đá tự nhiên, ghè đẽo thô sơ, chôn dựng đứng ở đầu và cuối, cách nhau khoảng 2,5m.
Trong số đó, một phiến đá lớn nhất hiện vẫn tồn tại trong khu rừng trồng keo của gia đình ông Đào Văn Dung, cách đường liên xã chưa đầy chục mét. Phiến đá này cao ngang ngực người lớn, rộng chừng 1 mét và dày khoảng 20 cm, được chôn rất vững chãi.
Giả thuyết về nghĩa quân Lam Sơn
Qua tìm hiểu tại địa phương, nhiều người tin rằng đây là nơi an nghỉ của những người lính trận vong thuộc nghĩa quân Lam Sơn, những người đã chiến đấu chống giặc Minh vào thế kỷ 15 dưới sự lãnh đạo của anh hùng Lê Lợi. Trang thông tin điện tử của UBND xã Ngọc Phụng cũng ghi nhận về địa danh Quyết Tiến (nay thuộc xã Ngọc Phụng) là vùng đất cổ Vụng Khế, từng là hậu cứ của nghĩa quân Lam Sơn.
Theo thông tin này, những người lính hy sinh trong cuộc kháng chiến đã được đưa về an táng vĩnh hằng tại chân núi Bù Mẹ (tiếng Thái gọi là Pù Mé), nay là phố Mé thuộc làng Quyết Tiến. Nghĩa trang này hiện còn lưu giữ hàng trăm ngôi mộ cổ, được đánh dấu bằng những phiến đá lớn nhỏ khác nhau trên diện tích khoảng 1ha.
Những bằng chứng và giả thuyết
Mặc dù những thông tin trên chủ yếu dựa vào truyền miệng và chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào đưa ra kết luận chính thức, khu mộ cổ này lại nằm cách đồi Bái Tranh khoảng 500m đường chim bay. Đồi Bái Tranh là nơi được xác định đã diễn ra Hội thề Lũng Nhai lịch sử giữa chủ tướng Lê Lợi và 18 anh hùng hào kiệt vào đầu năm 1418, trước khi Khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ.
Nhiều sử liệu cũng khẳng định dãy núi Pù Mé ở xã Ngọc Phụng ngày nay từng là một trong những nơi lui binh chiến lược của nghĩa quân Lam Sơn về miền Tây Thanh Hóa trong những thời điểm khó khăn. Thôn Quyết Tiến hiện tại, nơi có khu mộ cổ, trước kia là một phần của làng Phụng Dưỡng. Tương truyền, đây chính là nơi điều trị, dưỡng thương cho những người lính bị thương trong Khởi nghĩa Lam Sơn, giải thích cho tên gọi Phụng Dưỡng.
Hiện nay, tại xã Ngọc Phụng vẫn còn một ngôi miếu cổ mang tên Phụng Dưỡng, được lập để thờ những người lính của nghĩa quân Lam Sơn. Giả thuyết khu mộ cổ dưới chân dãy Pù Mé là nơi chôn cất lính Lam Sơn càng trở nên thuyết phục khi xem xét nguồn gốc và kích thước phiến đá. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, người có chức vị càng lớn thì phiến đá chôn cùng càng to, gợi ý rằng những phiến đá lớn có thể là mộ của các tướng lĩnh, còn những phiến nhỏ hơn là của binh lính.
Cần nghiên cứu và bảo tồn
Hiện vẫn còn nhiều quan điểm chưa thống nhất về lịch sử và chủ nhân thực sự của những ngôi mộ cổ tại xã Ngọc Phụng. Trong khi đó, khu mộ đang đối mặt với nguy cơ bị xâm hại bởi con người và mai một theo thời gian. Do đó, rất cần có các công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu để đưa ra kết luận chính xác và đề xuất phương án bảo tồn hiệu quả cho di tích lịch sử tiềm năng này.
