Tục “bắt chồng” và nỗi lo thách cưới nặng nề tại các buôn làng Lâm Đồng
Tại làng Tu Tra (Lâm Đồng), phong tục con gái chủ động đi “bắt chồng” vẫn tồn tại qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, thay vì là nét đẹp văn hóa đơn thuần, tục lệ này đang trở thành gánh nặng kinh tế khi các yêu cầu thách cưới ngày càng trở nên khắt khe và đắt đỏ.
Ông Ya Loan, một già làng Chu Ru, chia sẻ về đám cưới của mình hơn 60 năm trước: “Khi đó, nhà vợ phải dắt qua sáu con trâu đen béo mẫm, ba con heo trắng dài năm gang cùng nhiều vòng bạc, nhẫn bạc, dây cườm, thổ cẩm để làm quà cho họ hàng và mở tiệc ăn uống đến năm ngày bốn đêm”. Tưởng chừng những hủ tục này đã lùi xa, nhưng thực tế tại nhiều buôn làng, việc thách cưới không những không mất đi mà còn biến tướng với những khoản tiền mặt lớn.
Mùa “bắt chồng” và những hệ lụy
Các tộc người như Cơ Ho, Ê Đê, Chu Ru, Jrai theo chế độ mẫu hệ, nơi phụ nữ chủ động trong việc hôn nhân. Mùa cưới thường diễn ra từ tháng Giêng đến tháng Tư, sau khi thu hoạch xong mùa màng. Theo già làng Ma Ngôn (buôn Krăng Gõ, xã Quảng Lập), việc dạm hỏi thường diễn ra trong đêm để tránh sự chú ý và giảm bớt sự ngại ngùng nếu nhà trai từ chối.
Tuy nhiên, gánh nặng tài chính đang khiến nhiều gia đình lao đao. Tại các plei (làng) như Kan Kil, Próh Ngoh (huyện Đơn Dương) hay Ma Bó (huyện Đức Trọng), nhà trai thường thách cưới từ các vật phẩm truyền thống đến hàng trăm triệu đồng tiền mặt cùng nhiều cây vàng. Nhiều gia đình như bà Ma Bao hay bà Pdum Ma Nhen đã phải bán hết ruộng đất, vay mượn lãi suất cao để lo đủ lễ vật cho con gái đi “bắt chồng”.
Hệ quả là nhiều cặp đôi phải chia tay vì gia cảnh nghèo khó không đáp ứng được yêu cầu từ phía nhà trai. Không ít phụ nữ rơi vào cảnh độc thân, sống đơn độc trong những căn nhà sàn vì không có tiền thách cưới hoặc không có anh em trai để thực hiện việc “lấy qua bù lại”.
Nỗ lực xóa bỏ hủ tục
Bà Cil Bri, Đại biểu Quốc hội, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng, cho biết nạn thách cưới cao gây ra nhiều mâu thuẫn gia đình và ảnh hưởng đến hạnh phúc lứa đôi. Chính quyền địa phương đang tích cực phối hợp với các già làng và người có uy tín để vận động bà con thực hiện nếp sống văn minh.
Thay vì các biện pháp hành chính, việc tuyên truyền “mưa dầm thấm lâu”, giúp người dân nhận thức đúng đắn về hệ lụy của việc thách cưới nặng nề được xem là giải pháp căn cơ nhất để bảo tồn văn hóa mà không làm nghèo đi các buôn làng cao nguyên.
