Nguyên nhân trận lũ quét lịch sử tại Mường Than, Lai Châu gây thiệt hại nặng nề
Trận lũ quét lịch sử tại xã Mường Than, tỉnh Lai Châu đã gây ra những hậu quả đau lòng với nhiều người tử vong, mất tích và bị thương, đồng thời làm hư hại nghiêm trọng nhà cửa, ruộng đồng và hạ tầng giao thông. Các chuyên gia nhận định, thảm họa này là hệ quả của sự cộng hưởng giữa mưa lớn cực đoan, đặc điểm địa hình phức tạp và điều kiện địa chất không ổn định.
Tiếng nổ lớn báo hiệu thảm họa lũ quét
Theo báo cáo từ tỉnh Lai Châu, từ đầu tháng 7 đến ngày 20/7/2026, địa phương ghi nhận lượng mưa rất lớn, phổ biến từ 700-800 mm, cá biệt có nơi trên 900 mm như Hua Bum (937 mm), Nậm Sò (849 mm), Pắc Ta (809 mm), Phúc Than (768 mm) và Tủa Sín Chải (760 mm). Riêng giai đoạn từ đêm 15/7 đến 19/7, lượng mưa ghi nhận tại các trạm quan trắc dao động từ 150-300 mm.
Vào khoảng 7 giờ sáng ngày 17/7, trận lũ quét lịch sử đã ập xuống xã Mường Than, khiến 7 người chết, 1 người mất tích và 8 người bị thương. Ông Lò Văn Só, người dân bản Chít, vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại thời khắc đó: “Khoảng 7 giờ sáng, mưa trút xuống như đổ nước. Giữa tiếng mưa xối xả, tôi nghe liên tiếp hai tiếng nổ lớn từ phía núi cao. Nhìn lên, tôi thấy từng mảng đồi sạt xuống, nước lũ cuồn cuộn kéo theo đất đá, cây cối đổ ập xuống bản trong chốc lát”.
Khu vực sạt lở nằm trên các sườn núi có độ dốc lớn thuộc rừng phòng hộ, giáp ranh Vườn quốc gia Hoàng Liên (tỉnh Lào Cai). Mưa kéo dài khiến đất đá mất ổn định, tạo thành dòng lũ bùn đá tràn xuống khu dân cư.
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Chủ tịch UBND xã Mường Than cho biết, hiện có hơn 300 ha lúa và hoa màu bị vùi lấp hoặc cuốn trôi. Nhiều diện tích bị thiệt hại nặng, trơ đá, không thể khôi phục sản xuất ngay, buộc chính quyền phải rà soát để hướng dẫn người dân chuyển đổi cây trồng.
Góc nhìn chuyên gia về tai biến phức hợp
GS.TS Đỗ Minh Đức (Trường Đại học Khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá đây là loại hình đa thiên tai hay tai biến phức hợp. Khu vực Mường Than có địa hình phân cắt mạnh, các suối đổ xuống cánh đồng từ độ cao 1.500 – 2.500 m. Đặc biệt, suối Nậm Sáng có độ dốc lớn nhưng không liên tục, tạo điều kiện tích tụ vật liệu sạt lở và nước trên sườn dốc.
Về địa chất, khu vực này có các thành tạo đá magma, đứt gãy lớn, đá gốc bị nứt nẻ và phong hóa mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho trượt lở. Lượng mưa cực đoan trong thời gian ngắn (150 mm trong 4 giờ trước khi xảy ra lũ) đã dồn lượng nước khổng lồ, đẩy trôi vật liệu đất đá tích tụ từ trước, gây ra sức tàn phá khủng khiếp.
GS.TS Đỗ Minh Đức khuyến cáo người dân cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo sớm như: nước đột ngột rỉ ra từ vách đất, tiếng cành cây gãy, tiếng đá va đập, hoặc nước suối chuyển sang màu đục ngầu. Khi mưa lớn, cần kiểm tra dòng chảy định kỳ 15-30 phút/lần và di chuyển đến vị trí cao hơn dòng chảy ít nhất 10-12 mét nếu thấy nguy cơ.
Tổng thiệt hại do thiên tai tại xã Mường Than ước tính trên 250 tỷ đồng, bao gồm khoảng 200 ngôi nhà bị hư hại, 300 ha nông nghiệp bị vùi lấp, cùng nhiều công trình giao thông, trường học như Trường Tiểu học và Mầm non Phúc Than bị hư hỏng nặng.
