Lễ Pặt Oong: Di sản văn hóa độc đáo dịp đầu Xuân của người Pu Péo
Giới thiệu: Đồng bào Pu Péo là một dân tộc rất ít người, sinh sống tập trung chủ yếu tại thôn Chúng Trải, xã Phố Bảng, tỉnh Tuyên Quang. Nơi đây hiện vẫn lưu giữ trọn vẹn nhiều nét sinh hoạt văn hóa truyền thống đặc sắc, nổi bật nhất phải kể đến lễ Pặt Oong (lễ ra đồng). Đây là nghi thức tín ngưỡng quan trọng đã được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2018.
Nguồn gốc và thời điểm tổ chức Lễ Pặt Oong
Theo truyền thống lâu đời, lễ Pặt Oong thường được cộng đồng người Pu Péo cử hành vào dịp đầu năm mới, kéo dài trong khoảng từ mùng 5 đến 12/1 âm lịch. Riêng năm nay, ngày lành được người dân thôn Chúng Trải lựa chọn để chính thức tổ chức là mùng 9/1 âm lịch.
Ông Củng Chẩn Tráng, Bí thư Chi bộ thôn Chúng Trải chia sẻ, vào ngày 30 Tết, các gia đình sẽ làm lễ mời tổ tiên về nhà ăn Tết. Sau mốc thời gian này, người dân phải kiêng kỵ tuyệt đối việc mang lửa ra khỏi nhà hay đem nông cụ lên nương rẫy sản xuất. Họ sẽ chờ đợi để chọn ra một ngày đẹp nhất đầu năm nhằm thực hiện nghi thức ra đồng.
Trình tự nghi thức đậm đà bản sắc tâm linh
Lễ vật và vai trò của nghệ nhân dân gian
Nghi thức linh thiêng này do một nghệ nhân dân gian người Pu Péo đảm nhận vai trò chủ lễ. Mâm cúng được cả cộng đồng trong thôn chung tay chuẩn bị vô cùng tươm tất, bao gồm: 2 con gà, bánh chưng và rượu thịt.
- Buổi lễ bắt đầu ngay tại nhà của nghệ nhân. Thông qua các bài cúng, chủ lễ đại diện dân làng xin phép tổ tiên được bước vào vụ gieo trồng mới.
- Ý nghĩa sâu xa của nghi thức còn nhằm làm sạch nước và phát lửa với niềm tin xua đuổi những điềm xấu, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.
Rước đuốc ban phước đến từng nếp nhà
Sau khi hoàn tất nghi lễ tại gia đình mình, chủ lễ sẽ cầm một bó đuốc rực sáng, đích thân đi đến từng hộ gia đình người Pu Péo trong thôn.
- Tại mỗi nếp nhà, bài cúng lại vang lên để xin phép tổ tiên cho gia chủ được chính thức ra đồng sản xuất, đồng thời gửi gắm lời chúc mọi người luôn khỏe mạnh và vạn sự tốt lành.
- Điểm đến cuối cùng của hành trình rước đuốc là khu vực nhà văn hóa thôn, nơi chủ lễ thực hiện nghi thức cúng thần rừng. Ngay khi buổi lễ kết thúc, người dân mới chính thức cầm cày, cầm cuốc hân hoan ra đồng lao động, khởi đầu một mùa vụ mới đầy hy vọng.
Giá trị nhân văn và sức mạnh gắn kết cộng đồng
Sau phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra sôi nổi tại sân nhà văn hóa thôn. Bà con Pu Péo khoác lên mình những bộ váy áo truyền thống rực rỡ, cùng nhau giao lưu văn hóa, văn nghệ và tham gia các trò chơi dân gian.
Ông Nguyễn Văn Hãnh, Phó Chủ tịch UBND xã Phố Bảng nhận định, lễ Pặt Oong không chỉ là lời nguyện cầu thời tiết thuận lợi mà còn là sợi dây tâm linh vô hình gắn kết tinh thần của đồng bào nơi vùng biên giới. Nhờ nỗ lực bảo tồn và phát huy các giá trị tốt đẹp này, bà con Pu Péo đã đoàn kết vươn lên, thi đua sản xuất, giúp đời sống ngày càng khấm khá. Minh chứng là toàn thôn hiện có 46 hộ nhưng chỉ còn vỏn vẹn 3 hộ nghèo và cận nghèo. Đáng chú ý, cộng đồng cũng đã chung tay xóa bỏ triệt để các hủ tục lạc hậu như tảo hôn hay hôn nhân cận huyết thống.
Kết luận: Có thể nói, việc duy trì và tổ chức lễ Pặt Oong không chỉ góp phần gìn giữ một di sản phi vật thể quốc gia quý giá, mà còn là động lực to lớn giúp đồng bào Pu Péo thêm yêu lao động, thắt chặt tình làng nghĩa xóm và cùng nhau xây dựng cuộc sống ấm no.
