Cuộc chiến năng lượng bước vào giai đoạn cuối: Phân tích lộ trình cấm khí đốt Nga của EU
Liên minh châu Âu vừa thực hiện một bước đi quyết liệt nhất kể từ khi cuộc xung đột tại Ukraine nổ ra bằng việc công bố kế hoạch chi tiết nhằm đóng cánh cửa cuối cùng đối với nguồn cung năng lượng từ Moscow. Việc triển khai lộ trình cấm khí đốt Nga của EU, trọng tâm là nhắm vào các hợp đồng ngắn hạn, không chỉ là một quyết định kinh tế mà còn là một tuyên bố địa chính trị mạnh mẽ về việc tái lập hoàn toàn cấu trúc an ninh năng lượng của lục địa già.
Cú đòn “vây hãm” vào thị trường ngắn hạn
Theo lộ trình mới nhất, Ủy ban châu Âu đã xác lập một khung thời gian cụ thể để loại bỏ các giao dịch khí đốt tức thời (spot market) và các hợp đồng ngắn hạn vốn là kẽ hở cho dòng chảy khí đốt Nga len lỏi vào châu Âu trong thời gian qua. Đây được coi là đòn đánh trực diện vào khả năng điều tiết linh hoạt của các tập đoàn năng lượng Nga. Bằng cách ngăn chặn việc ký kết mới các hợp đồng có thời hạn dưới 10 năm, EU đang buộc các nhà cung cấp phải rời bỏ thị trường hoặc phải tuân thủ những rào cản kỹ thuật khắt khe hơn.
Điểm mấu chốt của kế hoạch này là việc EU kiên quyết không gia hạn thỏa thuận quá cảnh khí đốt qua lãnh thổ Ukraine. Khi các đường ống huyết mạch này ngừng hoạt động, dòng chảy khí đốt truyền thống vào Trung Âu sẽ chính thức bị chặn đứng. Điều này buộc các quốc gia như Áo, Hungary hay Cộng hòa Séc – những nước vốn có lịch sử phụ thuộc sâu sắc vào năng lượng Nga – phải ráo riết tìm kiếm nguồn cung thay thế trong một cuộc đua nghẹt thở với thời gian.
Bài toán giá thành và áp lực lên khối liên minh
Tuy nhiên, lộ trình cấm khí đốt Nga của EU không phải là một con đường trải đầy hoa hồng. Việc “cai” khí đốt Nga ngay lập tức đẩy châu Âu vào thế khó khi phải đối mặt với mức chi phí năng lượng đắt đỏ từ các nguồn LNG nhập khẩu. Việc vận chuyển khí hóa lỏng từ Mỹ hay Qatar không chỉ tốn kém hơn về chi phí hạ tầng mà còn chứa đựng nhiều rủi ro về logistics và biến động giá cả toàn cầu.
Sự chia rẽ nội khối là một rào cản khác. Trong khi các quốc gia Bắc Âu và Tây Âu ủng hộ mạnh mẽ lệnh cấm, thì các quốc gia phía Đông lại bày tỏ lo ngại về nguy cơ lạm phát và đình trệ sản xuất công nghiệp. Những nỗ lực của Brussels trong việc xây dựng một cơ chế mua chung khí đốt (Joint Purchasing) được kỳ vọng sẽ là “chiếc phao cứu sinh” để các thành viên nhỏ hơn không bị nghiền nát bởi cơn bão giá năng lượng khi các hợp đồng với Nga chấm dứt.
Bình minh của một kỷ nguyên năng lượng mới
Ở góc nhìn rộng hơn, lộ trình này chính là chất xúc tác để châu Âu đẩy nhanh kế hoạch xanh hóa nền kinh tế. EU đang đặt cược vào việc tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo và phát triển hạ tầng hydro xanh để bù đắp cho khoảng trống mà khí đốt Nga để lại. Đây là một cuộc chuyển dịch đau đớn nhưng cần thiết để châu Âu đạt được mục tiêu tự chủ chiến lược.
Việc thực thi lộ trình cấm khí đốt Nga của EU ghi dấu ấn cho sự sụp đổ của một mô hình hợp tác năng lượng kéo dài nhiều thập kỷ giữa phương Tây và phương Đông. Giờ đây, bản đồ năng lượng thế giới đang được vẽ lại với những trục liên minh mới, nơi mà sự an toàn và giá trị dân chủ được đặt lên trên giá thành rẻ. Dẫu phía trước vẫn còn nhiều ẩn số về kinh tế, nhưng quyết tâm của EU cho thấy họ sẵn sàng chấp nhận những tổn thất ngắn hạn để đổi lấy sự độc lập vĩnh viễn khỏi áp lực năng lượng từ Moscow.
