Hàng công nghiệp nặng xuất khẩu vào EU chính thức “gánh” thêm thuế Carbon từ đầu năm 2026

08/01/2026 Bình Yên

Bắt đầu từ ngày 1/1/2026, cánh cửa vào thị trường Châu Âu (EU) đã trở nên “hẹp” hơn đối với các mặt hàng công nghiệp nặng. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) chính thức có hiệu lực, buộc các nhà xuất khẩu phải trả tiền cho lượng khí thải CO2 mà họ tạo ra trong quá trình sản xuất. Đây được xem là một bước ngoặt lớn, thay đổi luật chơi thương mại toàn cầu.

1. “Vé vào cửa” đắt đỏ cho Thép, Xi măng và Phân bón

Sau 3 năm chạy thử nghiệm (từ 2023), EU đã không còn “nháp” nữa. Kể từ năm nay, các doanh nghiệp muốn bán hàng vào thị trường này phải mua chứng chỉ CBAM.

Những mặt hàng công nghiệp nặng chịu ảnh hưởng trực tiếp bao gồm:

Sắt thép
Nhôm
Xi măng
Phân bón (Bà con nông dân cần lưu ý điểm này, vì giá phân bón thế giới có thể biến động).
Điện và Hydro.

Cơ chế này hoạt động như sau: Nếu nhà máy của bạn xả nhiều khói bụi (CO2) để làm ra sản phẩm, bạn phải trả thêm tiền thuế tương ứng khi hàng cập cảng Châu Âu. Mức giá hiện tại dao động khoảng 70-100 Euro cho mỗi tấn CO2.

2. Vì sao EU lại làm gắt như vậy?

EU lý giải rằng đây là sự công bằng. Các doanh nghiệp nội khối EU đã phải chịu các quy định môi trường rất khắt khe và tốn kém. Vì vậy, họ áp thuế này để:

Bảo vệ doanh nghiệp nhà: Tránh việc hàng nhập khẩu giá rẻ (do sản xuất bẩn, ít tốn chi phí môi trường) cạnh tranh không lành mạnh.
Ngăn chặn “rò rỉ carbon”: Tránh tình trạng các công ty chuyển nhà máy sang các nước có quy định môi trường lỏng lẻo hơn để né thuế.

3. Thế giới phản ứng: Nguy cơ xung đột thương mại

Động thái này của EU đang vấp phải sự phản đối dữ dội từ các cường quốc kinh tế.

Mỹ: Chính quyền của Tổng thống Donald Trump (vừa trở lại Nhà Trắng) đã gây sức ép lớn, cho rằng đây là rào cản thương mại và đe dọa trả đũa bằng các biện pháp thuế quan cứng rắn.
Các nước đang phát triển: Trung Quốc, Ấn Độ, Nam Phi và Nga đều cho rằng đây là hình thức “bảo hộ trá hình”, gây khó khăn cho các nước nghèo hơn và đặt dấu hỏi về tính hợp pháp theo quy định của WTO.

Nhiều chuyên gia lo ngại, năm 2026 sẽ chứng kiến những cuộc “chiến tranh thương mại” mới xoay quanh vấn đề môi trường này.

4. Tác động đến Việt Nam: Thách thức và Cơ hội

Đối với Việt Nam, các ngành công nghiệp nặng như thép, xi măng sẽ chịu áp lực lớn nhất. Nếu không chuyển đổi sang công nghệ sản xuất xanh, sạch hơn, hàng hóa Việt Nam sẽ bị đội giá lên cao, khó cạnh tranh tại Châu Âu.

Tuy nhiên, đây cũng là động lực để chúng ta thay đổi.

Với doanh nghiệp: Buộc phải đầu tư công nghệ, giảm phát thải để tiết kiệm chi phí thuế.
Với nông nghiệp: Việc phân bón nằm trong danh sách bị áp thuế có thể làm tăng giá thành nhập khẩu phân bón từ các nước phát thải cao. Điều này thúc đẩy bà con chuyển sang sử dụng phân bón hữu cơ, phân bón vi sinh trong nước để giảm phụ thuộc và bảo vệ đất đai.

Lời kết

Việc áp thuế carbon đối với hàng công nghiệp nặng là xu thế không thể đảo ngược của thế giới hướng tới môi trường xanh. Doanh nghiệp Việt cần nhanh chóng thích nghi, “xanh hóa” quy trình sản xuất. Còn với bà con nông dân, việc theo dõi sát sao biến động giá phân bón và chủ động nguồn vật tư là điều rất cần thiết trong bối cảnh thị trường thế giới đang nhiều biến động này.