Thủy lợi xanh: Hướng đi đột phá của Vĩnh Thuận Đông trong quản lý tưới tiêu

13/01/2026 Bình Yên

Đối mặt với hệ thống kênh mương xuống cấp và chi phí vận hành ngày càng tăng, xã Vĩnh Thuận Đông (Cần Thơ) đang quyết tâm thực hiện cuộc cách mạng “thủy lợi xanh”. Bằng cách mời gọi doanh nghiệp đầu tư và ứng dụng năng lượng mặt trời, địa phương kỳ vọng sẽ giải quyết dứt điểm bài toán năng lượng và môi trường trong sản xuất nông nghiệp.

Nhu cầu cấp thiết chuyển đổi sang mô hình xanh

Hệ thống thủy lợi nội đồng tại Vĩnh Thuận Đông hiện đang bộc lộ những hạn chế lớn của mô hình cũ: tiêu tốn năng lượng, quản lý lỏng lẻo và gây ô nhiễm. Khảo sát thực tế cho thấy, nhiều trạm bơm trong số 21 trạm hiện hữu đã xuống cấp, hoạt động kém hiệu quả.

Việc vận hành chủ yếu dựa vào các Hợp tác xã (HTX) thiếu chuyên môn khiến chi phí bơm tưới bị đẩy lên cao (có nơi thu tới 200.000 đồng/công/vụ), trong khi công tác duy tu, bảo dưỡng lại bị bỏ ngỏ. Bên cạnh đó, các cống ngăn mặn – lá chắn sinh thái quan trọng – cũng rơi vào tình trạng “vô chủ” suốt 3 năm qua do cơ chế phân cấp chưa rõ ràng.

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn gia tăng, việc duy trì cách làm cũ không còn phù hợp. Xã Vĩnh Thuận Đông xác định thủy lợi xanh là lời giải duy nhất để phát triển bền vững.

Năng lượng mặt trời – Trái tim của hệ thống thủy lợi xanh

Điểm nhấn quan trọng nhất trong Đề án trị giá hơn 73 tỷ đồng (giai đoạn 2026 – 2030) của xã là việc tích hợp năng lượng tái tạo vào hạ tầng thủy lợi.

Cụ thể, đề án đặt mục tiêu đầu tư mới và khai thác 16 trạm bơm điện kết hợp ứng dụng năng lượng mặt trời để phục vụ tưới tiêu cho gần 1.600ha diện tích chưa khép kín. Việc sử dụng điện mặt trời không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí vận hành (tiền điện lưới), giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo ra nguồn năng lượng sạch, ổn định ngay tại chỗ.

Bà Đào Thị Loan Anh, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thuận Đông đánh giá, mô hình thủy lợi xanh này sẽ giúp giảm gánh nặng chi phí cho người dân, đồng thời tạo ra nguồn lực dư thừa để tái đầu tư cho giao thông nông thôn và đê bao.

Xã hội hóa để hiện thực hóa mục tiêu

Để hiện thực hóa mô hình thủy lợi xanh, Vĩnh Thuận Đông chủ trương không trông chờ hoàn toàn vào ngân sách mà huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa.

Xã sẽ mời gọi các doanh nghiệp tư nhân có năng lực tham gia đầu tư, nâng cấp và vận hành hệ thống theo hướng hiện đại. Doanh nghiệp bỏ vốn đầu tư công nghệ xanh sẽ được hưởng cơ chế thu phí dịch vụ minh bạch để hoàn vốn.

Ông Nguyễn Huy Cường, Bí thư Đảng ủy xã khẳng định: “Đây là mô hình chưa từng có tiền lệ trên cả nước. Xã sẽ mạnh dạn thí điểm ngay trong vụ Hè Thu 2026. Nếu có doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư cho thủy lợi xanh, chúng tôi sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất.”

Với tầm nhìn dài hạn, mô hình này hướng tới mục tiêu sau năm 2030 người dân sẽ được miễn phí dịch vụ thủy lợi nội đồng, biến Vĩnh Thuận Đông trở thành điểm sáng về nông nghiệp sinh thái tại ĐBSCL.