Công viên địa chất Đồng Văn: Kỳ tích biến “miền đất khát” thành di sản hái ra tiền

20/01/2026 Bình Yên

Từ một vùng cao nguyên đá xám khô cằn, thiếu đất sản xuất, thiếu nước sinh hoạt, Công viên địa chất Đồng Văn đã “lột xác” ngoạn mục. Mô hình này không chỉ mang về danh hiệu UNESCO mà còn trở thành “chiếc cần câu” sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại Hà Giang.

Từ vùng “đất chết” đến tư duy phát triển khác biệt

PGS.TS Trần Tân Văn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản – người gắn bó với Công viên địa chất Đồng Văn từ những ngày đầu (năm 2001) thừa nhận thực tế khắc nghiệt: So với các tỉnh Tây Bắc, Hà Giang thời điểm đó khó khăn hơn gấp bội.

Nông nghiệp bế tắc vì không có đất và nước, khoáng sản thì cạn kiệt. Nếu cứ đi theo lối mòn cũ, cái nghèo sẽ là vòng lặp không lối thoát.

Tuy nhiên, trong cái khó ló cái khôn. Chính sự khắc nghiệt của đá tai mèo lại tạo nên giá trị địa mạo hiếm có. Kết hợp với bản sắc văn hóa rực rỡ của 17-18 dân tộc anh em, các chuyên gia nhận định: Xây dựng Công viên địa chất Đồng Văn là con đường phát triển khả thi duy nhất, biến di sản thành tài sản.

Thách thức từ cơ chế “vừa làm vừa dò đường”

Dù đã gặt hái được thành công lớn (mới đây nhất là giải thưởng “Điểm đến văn hóa khu vực hàng đầu Châu Á 2025”), nhưng mô hình này vẫn đối mặt với nút thắt lớn về pháp lý.

Theo PGS.TS Trần Tân Văn, Việt Nam hiện chưa có hành lang pháp lý đầy đủ cho mô hình công viên địa chất. Dù Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08 đã bước đầu đề cập, nhưng việc vận hành thực tế vẫn thiếu sự đồng bộ giữa Trung ương và địa phương. Để phát triển bền vững, cần sớm có luật chuyên ngành quy định rõ về cơ chế phối hợp và quản lý.

Trao quyền cho cộng đồng: Chìa khóa của sự bền vững

Khác với các dự án kinh tế thông thường, Công viên địa chất Đồng Văn thay đổi hoàn toàn tư duy thu hút đầu tư:

Chọn lọc nhà đầu tư: Không “trải thảm đỏ” ồ ạt, địa phương ưu tiên các dự án xanh, thân thiện môi trường và tôn trọng văn hóa bản địa.
Sinh kế cho người dân: Cộng đồng địa phương không đứng ngoài cuộc mà trở thành chủ thể chính. Người dân có thu nhập trực tiếp từ việc làm hướng dẫn viên, kinh doanh homestay, ẩm thực hay bán sản phẩm thủ công.

Mô hình này chứng minh rằng: Bảo tồn di sản không mâu thuẫn với phát triển kinh tế. Ngược lại, khi được quản trị đúng cách, di sản chính là động lực mạnh mẽ nhất để xóa đói giảm nghèo bền vững.