Chỉ thị 04/CT-TTg: “Cú Hích” Chiến Lược Cho Đô Thị Việt Nam Trước Thách Thức Biến Đổi Khí Hậu

14/02/2026 Bình Yên

Giới thiệu: Trước áp lực ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu (BĐKH), công tác quy hoạch và phát triển đô thị tại Việt Nam không còn chỉ dừng lại ở khẩu hiệu mà đã trở thành mệnh lệnh hành động cấp thiết. Ngày 13.2.2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Chỉ thị số 04/CT-TTg, đánh dấu một bước chuyển mình quyết liệt trong chiến lược xây dựng các đô thị tăng trưởng xanh, thông minh và bền vững.

1. Nhìn thẳng vào thực tế: Đã làm được gì và còn thiếu gì?

Để tiến xa hơn, Chỉ thị đã đưa ra những đánh giá thẳng thắn về chặng đường thực hiện Đề án 438 (giai đoạn 2021-2030) vừa qua.

Điểm sáng: Sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động. 100% các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã có kế hoạch hành động; các đô thị chịu rủi ro cao đã bắt đầu lồng ghép yếu tố BĐKH vào quy hoạch; phân vùng rủi ro thiên tai bước đầu được xác định.
“Nút thắt” cần tháo gỡ:
- Hệ thống dữ liệu còn mỏng: Việc xây dựng bản đồ cảnh báo rủi ro (Atlas Đô thị và Khí hậu) gặp khó khăn do thiếu cơ sở dữ liệu nền.
- Thiên lệch về “thích ứng”: Các giải pháp hiện tại chủ yếu tập trung vào việc chống chịu (thích ứng) mà lơ là các giải pháp giảm thiểu (như giảm phát thải khí nhà kính).
- Nguồn lực hạn chế: Ngân sách và nguồn lực thực thi vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

2. Ba trụ cột hành động cấp Trung ương

Thủ tướng Chính phủ đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các “tư lệnh ngành” để kiến tạo nền móng vững chắc cho giai đoạn mới:

Bộ Xây dựng: Hoàn thiện hành lang pháp lý (Deadline 2026)

Đây là đơn vị chịu trách nhiệm chính trong việc “xây luật chơi”.

Nhiệm vụ trọng tâm: Khẩn trương hoàn thiện cơ chế, chính sách về đô thị tăng trưởng xanh và hạ tầng thông minh.
Tiêu chuẩn hóa: Xây dựng bộ quy chuẩn, định mức kinh tế – kỹ thuật cho vật liệu xanh và công trình tiết kiệm năng lượng. Các quy định bắt buộc đối với công trình vốn đầu tư công phải hoàn tất trong năm 2026.
Tầm nhìn dài hạn: Tổ chức lập Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn đến năm 2035, tầm nhìn 2050.

Bộ Tài chính: Khơi thông dòng vốn xanh

Nghiên cứu cơ chế tài chính đặc thù để phân bổ ngân sách cho các hoạt động thích ứng BĐKH.
Xây dựng cơ chế “tài chính xanh” để hỗ trợ các đô thị dễ bị tổn thương, đảm bảo không địa phương nào bị bỏ lại phía sau.

Bộ Nông nghiệp & Môi trường: Cung cấp “bản đồ chỉ đường”

Chịu trách nhiệm cung cấp kịch bản BĐKH quốc gia cập nhật nhất.
Xây dựng dữ liệu khí tượng thủy văn, bản đồ ngập lụt và nước biển dâng làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch.

3. Mệnh lệnh cho địa phương: “Siết” quy hoạch, “Mở” không gian

Đối với UBND các tỉnh và thành phố, Chỉ thị 04 đặt ra những yêu cầu cụ thể và nghiêm ngặt hơn trong công tác quản lý thực địa:

Siết chặt quản lý đất ven biển: Hạn chế tối đa việc giao đất, cho thuê đất tại các khu vực ven biển, bãi tắm đẹp cho các dự án không phục vụ cộng đồng. Ưu tiên giữ gìn không gian công cộng và đảm bảo quyền tiếp cận biển của người dân.
Quy hoạch “thuận thiên”: Phải lập bản đồ ngập úng đô thị, dự báo các vùng nguy cơ sạt lở, lũ quét. Tăng cường không gian xanh, hồ điều hòa và các vùng ngập tạm để “chia sẻ” áp lực với hệ thống thoát nước.
Đồng bộ hạ tầng: Chấm dứt tình trạng “đường làm xong, cống chưa có”. Hạ tầng giao thông phải đi đôi với hạ tầng kỹ thuật và giải pháp thoát nước.

Kết luận: Chỉ thị 04/CT-TTg không chỉ là một văn bản hành chính mà là “kim chỉ nam” cho kỷ nguyên mới của đô thị Việt Nam. Mục tiêu không chỉ là bê tông hóa, mà là xanh hóa và thông minh hóa, để mỗi đô thị không chỉ là nơi an cư mà còn là pháo đài vững chắc trước những biến động khôn lường của khí hậu.